Sayıları Yazıyla Yazma: Çekler, Para ve Büyük Sayılar

Sayıları yazıyla yazmak, bir çek doldurmanız, bir sözleşme hazırlamanız ya da resmî bir belgede tutar belirtmeniz gerekene kadar kolay görünür. Türkçenin kendine özgü kuralları vardır: onlar ve birler ayrı yazılır, yüz ve binin başına "bir" gelmez, çeklerde "Yalnız" sözcüğüyle başlanır. Bu kuralları bilmek, her tutarı güvenle yazmanızı sağlar.

Anında bir cevap isterseniz sayıdan yazıya çevirici her rakamı saniyeler içinde kelimeye dönüştürür; ama kuralları öğrenmek, çevirici elinizde yokken de işinizi görür.

Basamak Değeriyle Başlayın

Her sayı üçer basamaklı gruplardan oluşur: birler, binler, milyonlar, milyarlar. Püf noktası, sayıyı bu gruplara bölmek ve her grubu ayrı okumaktır.

1.234.567 sayısını ele alalım:

• 1 milyon
• 234 bin
• 567 (birler)

Her grup üç basamaklı bir sayı olarak okunur ve grup adını alır: "bir milyon iki yüz otuz dört bin beş yüz altmış yedi". Aynı yöntem her büyüklükte işe yarar.

Bilmeniz gereken temel yapı taşları:

• Birden on dokuza kadar her sayının kendi kelimesi vardır: bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi, sekiz, dokuz, on, on bir, on iki, on üç, on dört, on beş, on altı, on yedi, on sekiz, on dokuz.
• Onlukların kendi kelimeleri vardır: yirmi, otuz, kırk, elli, altmış, yetmiş, seksen, doksan.
• Yüzlükler, bir rakamla "yüz"ün birleşimidir: iki yüz, üç yüz, dört yüz, beş yüz, altı yüz, yedi yüz, sekiz yüz, dokuz yüz.

Ayrı Yazılır: Yirmi Bir, Kırk Yedi

Türkçede bileşik sayılar, İngilizcedeki tire ya da Almancadaki bitişik yazımın aksine, ayrı kelimelerle yazılır ve araya "ve" girmez:

• 21 = yirmi bir
• 47 = kırk yedi
• 83 = seksen üç
• 99 = doksan dokuz

Aynı kural daha büyük sayıların içinde de geçerlidir: 1.247 sayısının son bölümü "kırk yedi"dir; tam yazılışı "bin iki yüz kırk yedi" olur. Yuvarlak onluklar tek kelimedir: 20 "yirmi", 50 "elli", 120 "yüz yirmi"dir.

Bir, Yüz ve Bin: Küçük Tuzak

Bir tek başına ve bileşik sayıların içinde aynen kalır: bir euro, yirmi bir, yüz bir. Ancak yüz ve bin, tek başlarına "bir" almaz:

• 100 = yüz (değil "bir yüz")
• 1.000 = bin (değil "bir bin")
• 200 = iki yüz, 2.000 = iki bin
• 101 = yüz bir, 1.001 = bin bir

Milyon ise "bir" alır ve çoğulunda "milyon" değişmez: 1.000.000 "bir milyon", 2.000.000 "iki milyon". Milyon bir isimden önce geldiğinde araya "milyon" aynen kalır: "bir milyon lira", "iki milyon kişi". Türkçede milyon, milyar gibi sözcükler çoğul eki almaz; sayı zaten çokluğu belirtir.

Para Tutarlarını Yazmak

Para tutarları aynı kurallarla yazılır; para biriminin adı sona eklenir, kuruş ayrı belirtilir.

Tam tutarlar: 500 ₺ "beş yüz lira"dır. 500 $ "beş yüz dolar"dır.

Kuruşlu tutarlar: Düz yazıda en açık yol, iki bölümü de yazıyla yazmaktır: 45,67 ₺ "kırk beş lira altmış yedi kuruş"tur. Resmî belgelerde kuruş rakamla da yazılabilir: "kırk beş lira 67 kuruş".

Türkiye'de sayı biçimi: Türkiye'de virgül ondalık ayracı, nokta ise binlik ayracıdır: 1.250,75 ₺. Türkçe bir metinde 1,250.75 ₺ yazmayın: orada virgül ve nokta, İngilizcedekinin tersi anlamdadır.

Büyük para tutarları: 2.500.000 ₺ "iki milyon beş yüz bin lira"dır. Para biriminin adı yalnızca sonda, bir kez yer alır.

Çek Doldurmak: Adım Adım

Çek, sayıları yazıyla yazmanın yalnızca üslup değil güvence olduğu yerdir. Türkiye'de çek doldururken izlenen olağan yol şudur:

1. Lehtarın adını ilgili satıra yazın.
2. Tutarı rakamla ayrılan kutucuğa yazın: 1.250,75.
3. Tutarı yazıyla orta satıra yazın: "Yalnız bin iki yüz elli lira yetmiş beş kuruş".
4. Satırın en solundan başlayın, böylece tutarınızın önüne kimse kelime ekleyemez.
5. Satırda kalan boşluğu çizgiyle kapatın, böylece kimse sonradan ekleme yapamaz.
6. Çeki imzalayın. İmzasız çek ödenemez.

Neden çekte tutar iki kez yer alır? Çünkü iki biçim birbirini güvenceye alır. Rakamlarla yazılan tutar ile yazıyla yazılan tutar uyuşmazsa yazıyla yazılan geçerlidir: kelimelerle yazılan tutar esas alınır. Bu yüzden yazı satırı çekin en önemli satırıdır ve en büyük özeni hak eder.

45.678,90 ₺ için eksiksiz örnek:

• Rakam kutusu: 45.678,90
• Yazı satırı: "Yalnız kırk beş bin altı yüz yetmiş sekiz lira doksan kuruş"

Dikkat edin: "kırk beş" ayrı yazılır, "altı yüz yetmiş sekiz" de ayrı yazılır ve kuruş yazıyla belirtilir. Baştaki "Yalnız" sözcüğü, tutarın bundan ibaret olduğunu vurgular ve Türkiye'de çek yazımında yerleşmiş bir uygulamadır.

Ondalık Sayılar

Ondalık sayılar basit bir düzenle okunur: tam kısım her zamanki gibi okunur, "virgül" denir, ardından virgülden sonraki her rakam tek tek okunur.

• 0,5 = "sıfır virgül beş"
• 3,14 = "üç virgül bir dört" — "üç virgül on dört" denmez
• 12,375 = "on iki virgül üç yedi beş"
• 0,07 = "sıfır virgül sıfır yedi"

Para için lira-kuruş biçimi, virgüllü okunuştan daha açıktır: 45,67 ₺ "kırk beş lira altmış yedi kuruş"tur.

Büyük Sayılar: Bin, Milyon, Milyar, Trilyon

Basamak sözcükleri her üç basamakta bir yinelenir: bin, milyon, milyar, trilyon. Burada sevindirici bir haber var: Türkçede milyar, İngilizcedeki "billion" ile aynıdır.

• Bir milyon 1.000.000, bir milyar 1.000.000.000, bir trilyon 1.000.000.000.000'dur.
• İngilizcedeki "one billion" da 1.000.000.000'dur; yani Türkçede "bir milyar"dır.

Buna karşılık İspanyolca "billón" ya da Fransızca "billion" 1.000.000.000.000'dur. Bu dillerden çeviri yaparken rakamları mutlaka denetleyin.

Çözümlü örnekler:

• 10.000 = on bin
• 100.000 = yüz bin
• 1.000.000 = bir milyon
• 25.000.000 = yirmi beş milyon
• 1.000.000.000 = bir milyar
• 123.456.789 = yüz yirmi üç milyon dört yüz elli altı bin yedi yüz seksen dokuz

Yıllar ve Resmî Yazıda Tutarlar

Yıllar: Resmî yazıda yıllar her zaman rakamla yazılır (1994, 2026); yazıyla yazılmaz. Konuşmada tam sayı gibi okunur: 1994 "bin dokuz yüz doksan dört"tür.

Cümle başındaki sayılar: Cümleye rakamla başlamaktan kaçının; sayıyı yazıyla yazın ya da cümleyi yeniden kurun. "İki yüz elli konuk katıldı" doğrudur; "250 konuk..." ile başlamak kötü üsluptur.

Düz yazıda küçük sayılar: Genel kural olarak edebî ya da gazetecilik metinlerinde sıfırdan ona kadar sayılar yazıyla yazılır ("üç gün", "dokuz kişi"); daha büyüklerinde rakam kullanılır ("25 gün", "47 kişi"). Hukuk ve finans belgeleri bunun dışındadır: orada rakam ve yazı, çeklerde olduğu gibi yan yana bulunur.

Yuvarlak sayılar: "Yaklaşık iki bin kişi" doğaldır; "yaklaşık iki bin" demek isterken "iki bin üç yüz kırk bir kişi" yazmayın.

Kaçınmanız Gereken Yaygın Hatalar

• "Yirmibir" bitişik yazmak. Türkçede bileşik sayılar ayrı yazılır: "yirmi bir".
• Onlar ile birler arasına "ve" koymak. "Yirmi ve bir" yanlıştır; doğrusu "yirmi bir"dir.
• "Bir yüz" ya da "bir bin" yazmak. 100 "yüz", 1.000 "bin"dir; "bir" yalnızca milyon ve daha büyüklerinde başa gelir.
• İngilizce ondalık nokta kullanmak. Türkiye'de 1.250,75 ₺ yazılır: virgül ondalık, nokta binlik ayracıdır.
• Çekin yazı satırında boşluk bırakmak. Kalan boşluğu her zaman çizgiyle kapatın.
• "Milyonlar" diye çoğul eki eklemek. Sayı çokluğu zaten belirtir: "iki milyon", "beş milyar".
• "Milyar" ile İspanyolca "billón"u karıştırmak. İspanyolca billón 1.000.000.000.000'dur; Türkçe milyar 1.000.000.000'dur.

Çözümlü Örnekler

Çekte 1.250,75 ₺: "Yalnız bin iki yüz elli lira yetmiş beş kuruş". Bölümler: 1.000 = bin; 200 = iki yüz; 50 = elli; kuruş 75 = yetmiş beş. Toplam: 1.000 + 200 + 50 = 1.250, artı 0,75.

Çekte 45.678,90 ₺: "Yalnız kırk beş bin altı yüz yetmiş sekiz lira doksan kuruş". Bölümler: 45.000 + 600 + 70 + 8 = 45.678, artı 0,90.

Raporda 2.500.000: "iki milyon beş yüz bin". Bölümler: 2.000.000 + 500.000 = 2.500.000.

Bir liranın 0,75'i: "yetmiş beş kuruş".

1994 yazıyla (bir konuşma için; resmî belge için değil): "bin dokuz yüz doksan dört".

Hızlı Alıştırma

Şu sayıları yazıyla yazın ve cevaplarınızı denetleyin:

1. 87
2. 340
3. 9.876,54 ₺ (çek biçimi)
4. 3.000.000

Cevaplar: 1) seksen yedi. 2) üç yüz kırk. 3) "Yalnız dokuz bin sekiz yüz yetmiş altı lira elli dört kuruş". 4) üç milyon.